Inhoudsopgave

Dit artikel is bedoeld als informatie en vervangt geen professionele hulp. Bij acute nood: bel 112 of de hulplijn 0800-0113 (24/7, gratis). Raadpleeg altijd een gekwalificeerde therapeut voor persoonlijk advies.

In meer dan vijftien jaar hebben wij bij De Paarse Keizerin duizenden klanten mogen helpen met vragen over intimiteit en seksualiteit. Niet zelden horen wij daarbij verhalen over seksueel trauma — soms jaren geleden, soms recent. Het zijn verhalen die ons raken, en die ons ervan overtuigen dat dit onderwerp meer openheid verdient dan het krijgt.

Dit artikel is geschreven voor iedereen die na een seksuele traumatische ervaring worstelt met intimiteit. Of voor partners die willen begrijpen wat er speelt. Het is geen therapie-vervanging, maar een eerlijk overzicht van wat we weten, wat helpt, en waar u terecht kunt.

De cijfers — waarom dit artikel er moet zijn

Seksueel geweld is een groot probleem in Nederland. Groter dan de meeste mensen denken.

Uit de Prevalentiemonitor 2022 van het CBS blijkt dat ruim 1,8 miljoen Nederlanders van 16 jaar en ouder in dat jaar slachtoffer werden van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het Rutgers-onderzoek Seksuele Gezondheid (2023) laat zien dat 24% van de vrouwen en 5% van de mannen te maken heeft gehad met een vorm van gedwongen seksuele penetratie. Tel daar ongewenst betasten en zoenen bij op, dan stijgen de cijfers naar 53% van de vrouwen en 19% van de mannen.

Achter elk van deze percentages schuilt een mens. Vaak iemand die er niet over praat. Die schaamte voelt, of denkt dat het 'niet erg genoeg' was. Die merkt dat iets in het intieme leven niet meer werkt, maar niet precies weet waarom.

Als u zichzelf hierin herkent: u bent niet alleen, en wat u voelt is niet overdreven.

Herkennen dat trauma doorwerkt in uw lichaam

Veel mensen herkennen hun eigen reacties op trauma niet onmiddellijk. Soms liggen er jaren tussen het trauma en het moment dat u beseft: dit heeft meer impact gehad dan ik dacht. Dat is normaal. Trauma werkt niet volgens een schema.

Lichamelijke signalen kunnen zijn: uw lichaam verstijft bij onverwachte aanraking, u ervaart pijn tijdens seks zonder medische oorzaak, of u voelt een aversie tegen bepaalde vormen van intimiteit. Emotioneel kan het zich uiten als een gevoel van loskoppeling tijdens seks — alsof u er niet echt bij bent. Of juist als hevige angst, boosheid of verdriet op momenten die 'eigenlijk' fijn zouden moeten zijn.

Andere veelvoorkomende signalen: vermijding van intimiteit, moeite met vertrouwen, het gevoel dat u niet in uw eigen lichaam thuishoort, of flashbacks die worden getriggerd door geuren, geluiden of bepaalde situaties.

Dit zijn geen tekenen van zwakte. Het zijn beschermingsreacties die uw lichaam heeft aangeleerd. Het herkennen ervan is geen falen — het is de eerste, moedige stap.

De impact op uw intieme leven

Seksueel trauma raakt de kern van hoe u intimiteit ervaart. Waar seks ooit verbonden was met plezier of verbinding, kan het na een trauma geassocieerd raken met gevaar, pijn of controleverlies. Dat verandert alles: uw relatie met uw eigen lichaam, met uw partner, en met seksualiteit als geheel.

Concreet kan dit betekenen dat u geen zin meer heeft in seks — niet omdat u uw partner niet aantrekkelijk vindt, maar omdat uw lichaam op de rem trapt zodra intimiteit dichterbij komt. Of juist het omgekeerde: sommige mensen zoeken na trauma obsessief naar seks, als een manier om controle terug te krijgen.

Voor partners is dit vaak moeilijk te begrijpen. Het voelt als afwijzing, terwijl het eigenlijk bescherming is. Open communicatie hierover is essentieel, maar tegelijk een van de moeilijkste dingen om te doen. Lees ook ons artikel over verschil in zin in seks — de dynamiek die daar beschreven wordt, speelt bij trauma vaak een versterkte rol.

Professionele hulp: welke therapie werkt?

Laten we eerlijk zijn: een artikel op een website is geen therapie. Bij seksueel trauma is professionele begeleiding bijna altijd nodig. De goed nieuws is dat er bewezen effectieve behandelingen bestaan.

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)

EMDR is een van de meest onderzochte en effectieve therapievormen voor trauma. Door het volgen van handbewegingen of geluidssignalen terwijl u aan de traumatische herinnering denkt, helpt EMDR uw brein om de herinnering anders op te slaan. De emotionele lading neemt af. De meeste mensen merken verbetering na 6 tot 12 sessies. EMDR is vergoed vanuit de basisverzekering.

Somatische therapie

Waar EMDR via het mentale pad werkt, richt somatische therapie zich op het lichaam. Veel trauma zit letterlijk 'opgeslagen' in het lijf: in spierspanning, in ademhalingspatronen, in de manier waarop uw zenuwstelsel reageert op aanraking. Technieken als ademwerk, lichaamsgerichte oefeningen en geleidelijke blootstelling helpen uw zenuwstelsel te reguleren. Bijzonder effectief bij mensen die merken dat hun lichaam 'bevriest' bij intimiteit.

Traumagerichte cognitieve gedragstherapie (CGT)

CGT helpt om negatieve gedachtepatronen die door het trauma zijn ontstaan te herkennen en te veranderen. Denk aan overtuigingen als 'ik ben vies', 'het was mijn schuld' of 'ik kan niemand meer vertrouwen'. Door deze gedachten stap voor stap te onderzoeken en te vervangen, kan CGT ruimte maken voor een gezondere kijk op uzelf en op intimiteit.

Zoek altijd een therapeut die gespecialiseerd is in seksueel trauma. De Nederlandse Vereniging voor Seksuologie (NVVS) heeft een zoekfunctie voor gecertificeerde seksuologen bij u in de buurt.

Stap voor stap weer naar intimiteit

Als u eraan toe bent — en alleen dan — kan het herontdekken van intimiteit onderdeel zijn van uw herstel. Dit is geen verplichting. Sommige mensen hebben geen behoefte aan seks, en dat is volkomen geldig. Maar voor wie dat wel wil, kan het terugvinden van veilig fysiek contact helend zijn.

Begin bij niet-seksuele aanraking. Handen vasthouden, een arm om de schouder, een knuffel. Laat uw lichaam ervaren dat aanraking veilig kan zijn. U bepaalt wanneer, hoe lang en op welke manier.

Bouw langzaam op. Er is geen schema en geen deadline. Ga pas verder als de vorige stap vertrouwd voelt — niet als u denkt dat het 'moet'. Communiceer met uw partner over wat fijn voelt en wat niet. Het stoplicht-systeem kan helpen: groen (fijn, ga door), oranje (onzeker, even pauzeren), rood (stop, nu).

Herontdek op uw eigen voorwaarden. Intimiteit na trauma ziet er vaak anders uit dan daarvoor, en dat is prima. Misschien heeft u andere grenzen, andere voorkeuren, een ander tempo. Het doel is niet om terug te gaan naar hoe het was, maar om iets nieuws te vinden dat past bij wie u nu bent.

Grenzen stellen — de basis van alles

Trauma tast vaak het vermogen aan om grenzen te voelen en te stellen. Misschien bent u gewend geraakt om over uw eigen grenzen heen te gaan, of weet u niet meer goed waar die grenzen eigenlijk liggen.

Het opnieuw leren kennen van uw grenzen begint klein. Zeg 'nee' tegen dingen die niet goed voelen in alledaagse situaties. Geef aan wanneer iemand te dichtbij staat. Neem ruimte als u die nodig heeft. Door grenzen te oefenen in veilige omgevingen, bouwt u vertrouwen op in uw eigen stem.

Bij intimiteit geldt: u mag op elk moment stoppen, zonder uitleg. Een liefdevolle partner respecteert dat altijd. Als dat niet het geval is, is dat een signaal dat dit niet de juiste relatie is om aan uw herstel te werken.

Bij vaginisme of pijn bij het vrijen — klachten die regelmatig voorkomen na seksueel trauma — kunnen medische dilators helpen om geleidelijk weer te wennen aan penetratie, in uw eigen tempo en onder uw eigen controle. Lees ook meer over pijn bij vrijen als veelvoorkomende klacht.

Hulpmiddelen bij pijn en herstel

Bekijk alle

Waar kunt u terecht?

U hoeft dit niet alleen te doen. In Nederland zijn er meerdere gespecialiseerde organisaties die u kunnen helpen:

Rutgers — Het kenniscentrum voor seksualiteit in Nederland. Informatie, onderzoek en doorverwijzing naar hulp.

NVVS — De Nederlandse Vereniging voor Seksuologie. Zoek een gecertificeerde seksuoloog bij u in de buurt.

Centrum Seksueel Geweld — Acute hulp na seksueel geweld: medisch, forensisch en psychologisch. Bereikbaar via 0800-0188 (gratis).

Slachtofferhulp Nederland — Gratis ondersteuning voor slachtoffers van misdrijven, inclusief seksueel geweld.

113 Zelfmoordpreventie — Bij acute crisis: 0800-0113 (24/7, gratis) of chat via 113.nl.

Mindkorrelatie / Mindhulplijn — Telefonische hulp bij psychische problemen: 0900-1450.

Tot slot

Herstel na seksueel trauma is geen rechte lijn. Er zijn goede dagen en slechte dagen, stappen vooruit en stappen terug. Dat is geen mislukking — dat is hoe herstel werkt.

Wat we in al die jaren bij De Paarse Keizerin hebben geleerd, is dit: het begint bij erkenning. Erkenning dat wat u is overkomen impact heeft. Erkenning dat u hulp mag zoeken. En erkenning dat uw lichaam van u is, en dat u het recht heeft om intimiteit op uw eigen voorwaarden te ervaren — of om het niet te doen.

Als dit artikel ook maar één lezer het gevoel geeft minder alleen te staan, dan heeft het zijn doel bereikt.

Bronnen

  1. CBS/WODC. (2022). Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag 2022. Rutgers.nl
  2. Rutgers. (2023). Seksuele Gezondheid in Nederland 2023. Rutgers.nl
  3. Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. (2022). Slachtoffermonitor seksueel geweld tegen kinderen 2017-2021. Nationaalrapporteur.nl
  4. Fonds Slachtofferhulp. (2024). Cijfers over seksueel misbruik in Nederland. Fondsslachtofferhulp.nl
  5. Nederlandse Vereniging voor Seksuologie (NVVS). Register gecertificeerde seksuologen. NVVS.info

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt seksueel geweld voor in Nederland?

Volgens de Prevalentiemonitor 2022 van het CBS werden ruim 1,8 miljoen Nederlanders van 16 jaar en ouder in dat jaar slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag. 24% van de vrouwen en 5% van de mannen heeft te maken gehad met gedwongen seksuele penetratie.

Hoe herken ik dat seksueel trauma mijn intieme leven beïnvloedt?

Veelvoorkomende signalen zijn: verstijven bij aanraking, pijn tijdens seks zonder medische oorzaak, vermijding van intimiteit, het gevoel er 'niet bij te zijn' tijdens seks, flashbacks, moeite met vertrouwen, en een aversie tegen bepaalde vormen van aanraking. Deze reacties zijn beschermingsmechanismen van uw lichaam.

Welke therapie is het meest effectief bij seksueel trauma?

EMDR is een van de meest onderzochte en effectieve therapievormen. De meeste mensen merken verbetering na 6 tot 12 sessies. Somatische therapie en traumagerichte cognitieve gedragstherapie (CGT) zijn ook bewezen effectief. Zoek altijd een therapeut die gespecialiseerd is in seksueel trauma.

Kan ik na seksueel trauma weer een normaal seksleven krijgen?

Veel mensen vinden na professionele begeleiding een nieuwe manier van intimiteit die bij hen past. Herstel is mogelijk, maar het kost tijd en geduld. Het doel is niet om terug te gaan naar hoe het was, maar om iets te vinden dat past bij wie u nu bent. Er is geen tijdslimiet op dit proces.

Hoe kan ik mijn partner steunen na seksueel trauma?

Het belangrijkste is geduld en respect voor grenzen. Neem nooit het initiatief tot intimiteit zonder te checken of uw partner daaraan toe is. Stel geen eisen, geef geen tijdsdruk, en neem een 'nee' altijd serieus. Overweeg ook zelf therapie om te leren omgaan met de situatie.

Is EMDR vergoed door de zorgverzekering?

Ja, EMDR wordt vergoed vanuit de basisverzekering wanneer het wordt uitgevoerd door een BIG-geregistreerde therapeut bij een erkende GGZ-instelling. U heeft wel een verwijzing van uw huisarts nodig. Informeer bij uw zorgverzekeraar naar de specifieke voorwaarden.

Waar kan ik terecht voor acute hulp na seksueel geweld?

Bij acuut gevaar belt u 112. Het Centrum Seksueel Geweld is bereikbaar via 0800-0188 (gratis) voor medische, forensische en psychologische hulp. Bij suïcidale gedachten belt u 0800-0113 (113 Zelfmoordpreventie, 24/7 gratis). Slachtofferhulp Nederland biedt gratis ondersteuning.

Kunnen dilators helpen bij pijn na seksueel trauma?

Bij vaginisme of pijn bij het vrijen — klachten die regelmatig voorkomen na seksueel trauma — kunnen medische dilators helpen om geleidelijk weer te wennen aan penetratie. U gebruikt ze in uw eigen tempo en onder uw eigen controle. Overleg altijd eerst met uw arts of therapeut over de juiste aanpak.

Gerelateerde berichten

Place comment

Note: Comments must be approved before they are published.