Inhoudsopgave

Als penetratie van vagina (door penis, vinger of tampon) niet mogelijk lijkt heeft u last van vaginisme. U wilt wel gemeenschap, maar heeft het gevoel dat het niet past en dat het daarom telkens niet lukt. Dit wordt ook wel op slot gaan genoemd.

Vaginisme is niet bij iedereen hetzelfde. Er zijn verschillende soorten vaginisme. Sommige vrouwen lukt het bijvoorbeeld wel om een tampon of vinger in te brengen, maar lukt penetratie van een penis niet.

Ook de oorzaken van vaginisme verschillen. Het kan ook zijn dat u last heeft van dyspareunie (pijn bij het vrijen) of PVD (branderig gevoel). Dyspareunie en vaginisme lijken veel op elkaar, bij dyspareunie is penetratie meestal wel mogelijk maar pijnlijk.

Behandelingen Vaginisme in Vogelvlucht

Er zijn meerdere opties om van vaginisme af te komen. De meeste vrouwen komen (via de huisarts) bij een seksuoloog, bekkenfysiotherapeut of gynaecoloog terecht.

De behandelingen tussen de seksuologen, bekkenfysiotherapeuten en gynaecologen zijn uiteraard verschillend, maar ook bij seksuologen en bekkentherapeuten zijn diverse behandelingen mogelijk.

In dit artikel leggen wij u uit welke behandelingen er allemaal zijn, wat u precies kunt verwachten, en wat de behandelduur en de kosten zijn. Zo komt u beslagen ten ijs, en kunt u zelf goed meedenken over wat voor u de beste weg is om van uw vaginisme af te komen.

Huisarts

Inleiding

De meeste mensen vinden het lastig om met seksuele problemen naar de huisarts te gaan. Vaak heeft dat te maken met schaamte. Daarbij hebben de meeste huisartsen weinig training gehad in het praten over seksuele problemen, en niet elke huisarts doet dat van nature even gemakkelijk. Toch is het nuttig om met een vermoeden van vaginisme naar de huisarts te gaan. Deze kan bepalen of het inderdaad vaginisme is, of dat er iets anders aan de hand is.

Uw huisarts kan vervolgens met u meedenken over de meest passende behandeling en doorverwijzing, meestal naar een seksuoloog of bekkenfysiotherapeut. Het kan fijn zijn om van tevoren te kijken welke behandelaars in de buurt zitten en welke u aanspreken.

Vanuit het Nederlands Huisartsen Genootschap is er een richtlijn opgesteld voor seksuele klachten, waaronder vaginisme. De meeste huisartsen volgen deze richtlijn (maar niet allemaal).

Vragen bij vaginistische klachten

De huisarts stelt meerdere vragen om klachten en de vermoedelijke oorzaak van uw klachten helder te krijgen. Verwacht vragen zoals:

  • Hoe lang zijn deze klachten er al?
  • Is er in de loop van de tijd iets veranderd aan de klacht?
  • Is dit bij elke seksuele activiteit of alleen in bepaalde situaties?
  • Heeft u iets aan uw vagina opgemerkt wat u niet vertrouwt?
  • Is deze klacht er ook buiten de seks om (bijvoorbeeld bij het inbrengen van een tampon)?
  • Als u ook pijn heeft: Wat doet u zodra u pijn heeft?
  • Waar zit de pijn precies?
  • Hoe hinderlijk zijn de klachten?
  • Heeft u wel zin in seks? Lijkt seks u plezierig?
  • Wordt u wel opgewonden?
  • Wat gaat op seksueel gebied goed? Kunt u een orgasme krijgen?
  • Is er angst voor een SOA, zwangerschap, pijn of penetratie?
  • Heeft u door de klachten last van een schuldgevoel of belemmerende gedachten?
  • Heeft u negatieve seksuele ervaringen gehad?
  • Heeft uw partner seksuele problemen?
  • Zijn er relatieproblemen?
  • Gebruikt u medicijnen?
  • Zijn er incontinentieklachten of problemen met de stoelgang?
  • Zijn er andere vaginale klachten zoals jeuk of littekens (bijvoorbeeld door een bevalling)?
  • Is er een kinderwens?

Lichamelijk onderzoek door huisarts

Het is meestal niet nodig dat de huisarts een inwendig onderzoek uitvoert. Mocht hij dit toch voorstellen, laat dan uitleggen waarom dit nodig is en bedenk of u hier zelf ook achterstaat.

Omdat er in enkele gevallen wel een lichamelijke oorzaak is, vinden sommige artsen het verstandig dit meteen uit te sluiten. Ook als uzelf denkt dat er een lichamelijke oorzaak is kan het goed zijn om dit uit te sluiten. Als u echter erg opziet tegen een inwendig onderzoek en hier gespannen van raakt kan het meer kwaad dan goed doen (zeker als u te maken heeft gehad met seksueel misbruik).

Overleg van tevoren als u liever heeft dat een vrouw het onderzoek doet.

Seksuoloog

Inleiding

Seksuoloog is een vrijgevestigd beroep, dit betekent dat iedereen (ook mensen zonder scholing) zich seksuoloog kan noemen.

Gelukkig kunnen behandelaars die de tweejarige opleiding seksuologie gevolgd hebben zich registreren bij de Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie (NVVS). Door deze registratie weet u dat deze behandelaars voldoende scholing hebben en zich moeten houden aan de beroepscode NVVS voor een zorgvuldige behandeling en bejegening van patiënten.

"Vaginisme heeft evenveel te maken met de vagina als anorexia met de mond."
- Jelto Drenth

Verschillende behandelingen bij seksuoloog

Veel seksuologen gebruiken een zogenaamde vierhoeksbenadering waarbij ze kijken naar:

  1. De fysieke kant
  2. De psychische kant
  3. De relationele kant
  4. De seks zelf

Denk hierbij aan de volgende onderdelen:

  • Bespreken van negatieve en remmende gedachten over seksualiteit en deze ombuigen naar iets positiefs
  • Gesprekken over huidig seksleven. Bent u tevreden met uw huidige seksleven, hebt u plezier?
  • Gesprekken over seks in het algemeen
  • Gesprekken over uw kijk op uw lichaam
  • Oefeningen voor het inbrengen van pelottes en vibrator
  • Het loslaten van angst
  • Praten over uw gehele gevoelsleven
  • Bespreken van eventuele negatieve seksuele ervaringen uit het verleden of traumaverwerking
  • Bespreken van uw huidige relatie en eventuele relatieproblemen
  • Kijken wat de oorzaak van uw vaginisme is en wat het vaginisme in stand houdt
  • De dynamiek tussen u en uw partner
  • Uitleg over seksuele opwinding
  • Tips voor seksuele beleving individueel en met partner
  • Tips om libido te verhogen
  • Uitleg over anatomie en werking van geslachtsorganen
  • Leren genuanceerder te voelen (minder alert zijn op pijn)
  • Zorgen voor voldoende ontspanning

Exposurebehandeling

Een andere veelgebruikte behandeling is exposure. Deze behandeling mag alleen gegeven worden door arts-seksuologen omdat u samen met de behandelaar inwendige oefeningen doet. Soms wordt er bij exposure ook een psycholoog betrokken.

Mieke Poelsma geeft aan dat in 2017 alle exposure behandelingen bij vrouwen met vaginisme die bij haar kwamen zijn gelukt (gemeenschap is mogelijk zonder pijn en met plezier). Voordat ze met exposure werkte kon ze ongeveer 30% van de vrouwen helpen.

Kosten en behandelduur seksuoloog

U kunt zonder verwijzing terecht bij de meeste seksuologen. Seksuologen die onder de afdeling gynaecologie vallen worden uit de basisverzekering vergoed, hiervoor hebt u wel een verwijzing nodig.

Seksuologen NVVS worden vergoed uit de basisverzekering als er op de verwijzing staat dat u voor angst of posttraumatisch stress wordt doorverwezen. Sommige verzekeraars vergoeden daarnaast in aanvullende pakketten seksuologen NVVS, maar alleen als uw huisarts heeft doorverwezen.

Het is vooraf niet altijd te voorspellen hoeveel gesprekken nodig zijn. Er zijn minimaal 3 afspraken nodig, maar soms veel meer. Nynke Nijman geeft aan dat ze vrouwen met vaginisme meestal 8 à 9 keer ziet.

Bekkenfysiotherapeut

Inleiding

De bekkenfysiotherapeut maakt u door middel van oefeningen en uitleg bewust van uw onderlichaam en de spierspanning van uw bekkenbodem zodat de bekkenbodemfunctie zich kan herstellen. U leert de spieren van de bekkenbodem te ontspannen en controleren.

Meestal gaat u, zodra er controle is over de bekkenbodemspieren, oefenen met het stapsgewijs inbrengen van een vinger of pelotte. Ook krijgt u uitleg over de werking van bekkenbodemspieren en lichamelijke veranderingen tijdens seksuele opwinding.

Bekkenfysiotherapeuten hebben geen scholing gehad in seksuele klachten, tenzij ze hier later aanvullende scholing voor volgen. Wij adviseren daarom een bekkenfysiotherapeut met extra scholing te zoeken.

"De bekkenbodem is een seksueel orgaan, de spiegel van de ziel."
- Angelique Visser

De behandeling

Afhankelijk van klachten, hulpvraag en behandeldoel bestaat de behandeling uit een aantal van onderstaande opties:

  1. Ontspanningsoefeningen
  2. Ademhalingsoefeningen, eventueel in combinatie met het aan en ontspannen van bekkenbodem
  3. Bewustwordingsoefeningen, deze maken u bewust van spanning in de bekkenbodemspieren
  4. Het aanspannen en ontspannen van bekkenbodemspieren. Hierdoor kunt u de bekkenbodem bewust aan- en ontspannen en krijgt u controle over deze spieren
  5. Oefeningen waarbij u stapsgewijs een vinger, pelotte/dilator of vaginale ballon inbrengt. Deze oefeningen krijgt u zodra u bewust kunt aanspannen en ontspannen
  6. Massage door de bekkenfysiotherapeut om spieren wat op te rekken en daardoor te ontspannen
  7. Zelfmassage, eventueel met behulp van een fitnessbal om spieren losser te maken
  8. Myofeedback/biofeedback om spanning te meten. U ziet de spanning op een beeldscherm en ziet daardoor wat er gebeurt als u denkt dat u ontspant (soms is er dan nog heel veel spanning)
  9. Oefeningen om spieren in buik, rug of bekken te trainen

Daarnaast krijgt u uitleg over:

  • Anatomie en fysiologie van seks (wat er lichamelijk verandert tijdens seksuele opwinding)
  • Wat er lichamelijk nodig is voor plezierige seks
  • De werking van bekkenbodemspieren
  • Goede toilethouding en geschikte houdingen tijdens gemeenschap

Verwijzingen en kosten bekkenfysiotherapie

U kunt zonder verwijzing terecht bij een bekkenfysiotherapeut. Bij een aanvullende verzekering met fysiotherapie krijgt u bekkenfysiotherapie vergoed. Als uw verzekering geen contract heeft met de bekkenfysiotherapeut kan het zijn dat u moet bijbetalen. Er zijn meestal 6 tot 9 behandelingen nodig.

Indien nodig verwijst de bekkenfysiotherapeut door naar psycholoog, psychotherapeut, seksuoloog, relatietherapeut of gynaecoloog (bijvoorbeeld bij huidproblemen). Dit kan parallel aan de behandeling, of na de behandeling.

Gynaecoloog

Inleiding

Sommige vrouwen met vaginisme worden naar de gynaecoloog verwezen, met name bij een vermoeden van een lichamelijk probleem of bij een zwangerschapswens.

Ook de gynaecoloog zal vragen stellen om inzicht te krijgen in uw klachten. Daarnaast kan hij een lichamelijk onderzoek doen. Dit onderzoek lijkt op het onderzoek van de huisarts alleen heeft een gynaecoloog specifiekere kennis en is op een andere manier getraind.

Oefeningen

Meestal krijgt u oefeningen op papier mee om thuis te doen zoals oefeningen uit het boek seksuele disfuncties, specifiek:

Kosten gynaecologie

Gynaecologie wordt vergoed uit de basisverzekering. Echter let wel, zoals bij elke verwijzing naar een willekeurige specialist in het ziekenhuis is het zo dat patiënten eerst het eigen risico moeten betalen en dat daarna de vervolgkosten uit de basisverzekering wordt vergoed.

De gynaecoloog zal u waarschijnlijk doorverwijzen naar een seksuoloog, psycholoog of bekkenfysiotherapeut.

Behandeling Vaginisme Tips

  • Neem als u dit fijn vindt uw partner of een goede vriendin mee
  • Het kan fijn zijn om van tevoren te kijken welke behandelaars in de buurt zitten en welke u aanspreken zodat u samen met de huisarts kan bespreken wat voor u een goede behandelwijze is
  • Geef het aan als u (nog) geen lichamelijk onderzoek wilt. U kunt ook eerst beginnen met wat oefeningen en pas later een lichamelijk onderzoek hebben
  • Vraag voor een onderzoek om uitleg zodat u weet wat u kunt verwachten
  • Als u een mannelijke huisarts heeft en dit liever met een vrouw bespreekt, vraag dan vooraf of dat mogelijk is
  • Bel van tevoren om een inschatting te maken of de aanpak en scholing van de behandelaar bij u past
  • Bedenk van tevoren wat uw doel van de behandeling is: kunnen penetreren, genieten van seks, zwangerschap, zwemmen met een tampon, etc.
"Het niet meer kunnen genieten van het vrijen is bij iedereen op te lossen."
- Angelique Visser

Tot slot

We adviseren om bij een vermoeden van vaginisme eerst naar de huisarts te gaan omdat deze vast kan stellen of u inderdaad last heeft van vaginisme, of dat er mogelijk wat anders aan de hand is.

U kunt samen met de huisarts bekijken of het nodig is om eerst lichamelijke aandoeningen uit te sluiten. Ook kan de huisarts u doorverwijzen naar een seksuoloog, bekkenfysiotherapeut of beiden.

Als u van tevoren bekijkt wat er door uw verzekering vergoed wordt en wat u het meeste aanspreekt kan de huisarts daar rekening mee houden. Als u, of de huisarts, vermoedt dat er meer meespeelt (bijvoorbeeld spanningsklachten of angstklachten) is het raadzaam om naar een seksuoloog te gaan.

Als u liever niet naar de huisarts gaat kunt u ook zonder verwijzing terecht bij een bekkenfysiotherapeut en de meeste seksuologen. Dit kan wel verschil maken voor de vergoeding. Daarnaast kunt u tot uw 25ste bij Sense terecht.

Veel vrouwen met vaginisme zijn voldoende geholpen na een traject bij de bekkenfysiotherapeut, seksuoloog of combinatie van deze twee. Helaas is dit niet bij alle vrouwen het geval.

"Het opheffen van vaginisme heeft voordeel voor uw zwangerschap en bijbehorende onderzoeken. Doe het voor uw eigen gezondheid en die van uw kind."
- Mieke Poelsma

Hulpmiddelen bij Vaginisme

Bekijk alle

Bronnen en Experts

Voor dit artikel is er gesproken met:

  • Mieke Poelsma (arts-seksuoloog NVVS)
  • Jelto Drenth (voormalig arts-seksuoloog NVVS en groepstherapeut)
  • Angelique Visser (bekkenfysiotherapeut met post-hbo opleiding seksuologie)
  • Ilse van Rij (huisarts en seksuoloog NVVS)
  • Klazien Jansma (bekkenfysiotherapeut en consulent seksuele gezondheid NVVS)
  • Nynke Nijman (psycholoog-seksuoloog NVVS)
  • Minke van der Velde (arts-seksuoloog NVVS in opleiding)
  • Gea Bijzitter (Verpleegkundig Specialist GGZ, systeemtherapeut en seksuoloog NVVS)
  • Meerdere vrouwen met vaginistische klachten

Bronnen:

  1. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-standaard Seksuele klachten
  2. Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie. Zoek een seksuoloog
  3. Rinogroep. Post-hbo opleiding seksuologie
  4. Sense. Hulp en advies
  5. Seksueledisfuncties.nl. Oefeningen bij seksuele disfuncties
  6. Praktijk Maarsingh & van Steijn. Groepsbehandeling Friesland

Auteur: Willianne van Hemert

Veelgestelde vragen

Welke behandelaars kunnen mij helpen bij vaginisme?

Bij vaginisme kunt u terecht bij verschillende behandelaars: uw huisarts (eerste aanspreekpunt), een seksuoloog (gespecialiseerd in seksuele problemen), een bekkenfysiotherapeut (voor lichamelijke oefeningen), of een gynaecoloog (bij vermoeden van lichamelijke oorzaken). De keuze hangt af van uw specifieke situatie en voorkeur.

Worden vaginisme behandelingen vergoed door de verzekering?

Dit verschilt per behandelaar en verzekeraar. Seksuologen onder gynaecologie-afdelingen en NVVS-seksuologen worden vaak vergoed uit de basisverzekering (met verwijzing). Bekkenfysiotherapie wordt vergoed via aanvullende verzekering. Gynaecoloogbehandelingen vallen onder de basisverzekering na eigen risico.

Hoe lang duurt een vaginisme behandeling?

De behandelduur varieert per persoon en behandelwijze. Bij seksuologen zijn minimaal 3 afspraken nodig, vaak 8-9 sessies. Bekkenfysiotherapie duurt meestal 6-9 behandelingen. De duur hangt af van uw specifieke situatie, relatie-kwaliteit en eventuele andere psychische factoren.

Wat is het verschil tussen een arts-seksuoloog en psycholoog-seksuoloog?

Arts-seksuologen mogen lichamelijke onderzoeken uitvoeren en exposurebehandelingen geven (waarbij u samen inwendige oefeningen doet). Psycholoog-seksuologen richten zich meer op gesprekken en psychologische aspecten. Beide hebben dezelfde seksuologie-opleiding gevolgd en kunnen effectief helpen.

Moet ik eerst naar de huisarts voor een verwijzing?

Dit is niet altijd nodig. U kunt zonder verwijzing naar bekkenfysiotherapeuten en veel seksuologen. Wel is het verstandig eerst naar de huisarts te gaan om uit te sluiten dat er andere oorzaken zijn. Bovendien krijgt u vaak meer vergoeding met een verwijzing van uw huisarts.

Wat is een exposurebehandeling bij vaginisme?

Exposurebehandeling is een methode waarbij u samen met de arts-seksuoloog stapsgewijs oefent met het inbrengen van pelottes/dilators. U leert uw bekkenbodemspieren ontspannen en bouwt vertrouwen op. Deze behandeling heeft hoge slaagkansen en mag alleen door arts-seksuologen worden uitgevoerd.

Welke hulpmiddelen kunnen mij helpen bij vaginisme?

Verschillende hulpmiddelen kunnen ondersteunen: dilatorsets om stapsgewijs te oefenen, vibrators voor ontspanning en bewustwording, glijmiddelen voor comfort, en boeken voor informatie. Bespreek met uw behandelaar welke hulpmiddelen geschikt zijn voor uw specifieke situatie.

Kan vaginisme volledig genezen?

Ja, vaginisme is goed behandelbaar. Met de juiste behandeling en begeleiding lukt het de meeste vrouwen om van vaginisme af te komen. Mieke Poelsma rapporteert 100% succes met exposurebehandeling. Belangrijk is de juiste behandelaar kiezen die past bij uw situatie en behoeften.

Gerelateerde berichten

Place comment

Note: Comments must be approved before they are published.