Geheime musea met erotische kunst
Seksmusea
Het klinkt misschien een beetje fout, of juist heel erg goed, afhankelijk van hoe u ernaar kijkt. Maar achter die naam schuilt vaak een wereld van kunst, geschiedenis en culturele inzichten die u nergens anders vindt.
Van de oude Romeinen die hun huizen volhingen met expliciete fresco's, tot de Victorianen die diezelfde kunst achter slot en grendel stopten uit schaamte. Van geheime kamers in het Vaticaan tot hippe musea in Amsterdam waar u gewoon naar binnen kunt lopen. Erotische kunst vertelt het verhaal van hoe wij als mensen door de eeuwen heen naar seks en intimiteit hebben gekeken.
En dat verhaal is fascinerender dan u zou denken. Nieuwsgierig geworden? Pak een kop koffie erbij, want we nemen u mee op een reis langs de meest bijzondere erotische kunstcollecties ter wereld.
Van Pompeii tot censuur: een korte geschiedenis
Stel u voor: het is 1748 en Spaanse ingenieurs graven in de buurt van Napels. Ze zoeken naar waterputten, maar vinden iets heel anders. Onder meters vulkanische as liggen de overblijfselen van Pompeii, de Romeinse stad die in 79 na Christus werd bedolven door de Vesuvius.
De vondsten zijn spectaculair. Huizen, winkels, badhuizen, allemaal bevroren in de tijd. Maar dan stuiten de archeologen op iets waar niemand op had gerekend: overal erotische kunst. Op muren, op meubels, zelfs op alledaagse voorwerpen als olielampjes. De Romeinen hadden blijkbaar geen enkele schroom als het op seks aankwam.
De schok van de ontdekking
Voor de achttiende-eeuwse Europeanen was dit moeilijk te verteren. Zij leefden in een tijd waarin een blote enkel al aanstootgevend kon zijn. En dan vind je ineens fresco's van copulerende stelletjes, gigantische fallussen aan huisgevels, en een marmeren beeld van de god Pan die het doet met een geit. Koning Karel III van Napels wist niet hoe snel hij de meest expliciete stukken moest laten wegsluiten.
Zo ontstond het concept van de "geheime kamer" – een afgesloten ruimte waar alleen mannen van stand, met uitdrukkelijke toestemming, naar binnen mochten. Vrouwen en het gewone volk? Die konden de erotische schatten wel vergeten.
Verboden vrucht
Het grappige is dat de censuur precies het tegenovergestelde effect had. Hoe meer de autoriteiten de kunst probeerden te verbergen, hoe nieuwsgieriger mensen werden. Vervalsers maakten kopieën die onder de toonbank werden verkocht. Schetsen van de beroemde Pan-sculptuur circuleerden door heel Europa. De geheime kamers werden legendarisch.
Die spanning tussen fascinatie en schaamte kenmerkt de hele geschiedenis van erotische kunst in het Westen. We willen kijken, maar mogen het eigenlijk niet. En juist dat verbodene maakt het zo aantrekkelijk.
De Gabinetto Segreto: het beroemdste geheime museum
Als er één plek is die de complexe relatie tussen mens en erotische kunst belichaamt, dan is het wel de Gabinetto Segreto in Napels. Deze "geheime kamer" in het Nationaal Archeologisch Museum herbergt de pikantste vondsten uit Pompeii en Herculaneum.
Bijna tweehonderd jaar lang was deze collectie vrijwel ontoegankelijk. De deuropening werd in 1849 zelfs dichtgemetseld. Even open in de jaren zestig, dan weer dicht. Pas in 2000 gingen de deuren definitief open voor het grote publiek.
Wat u er vindt? Fresco's uit bordelen die als een soort "menu" dienden voor klanten. Fallische windgongen die boze geesten moesten afweren. En ja, dat beruchte beeld van Pan met de geit. Schokkend? Misschien. Maar vooral een unieke blik op een beschaving die seksualiteit heel anders bekeek dan wij.
Tegenwoordig is de Gabinetto Segreto gewoon te bezoeken met een regulier museumticket. Wel wordt aangeraden om kinderen onder de 14 thuis te laten, of in ieder geval goed voor te bereiden.
Seksmusea in Europa: van Amsterdam tot Praag
In de jaren zestig en zeventig, tijdens de seksuele revolutie, schoten seksmusea als paddenstoelen uit de grond. Veel daarvan zijn inmiddels weer verdwenen, maar een handvol is uitgegroeid tot serieuze culturele instellingen. We zetten de beste op een rij.
Amsterdam: drie musea in één stad
Laten we eerlijk zijn: als er één stad is waar u seksmusea verwacht, dan is het Amsterdam wel. En de stad stelt niet teleur.
Het Sexmuseum Amsterdam (ook wel Venustempel genoemd) opende in 1985 en claimt het oudste seksmuseum ter wereld te zijn. Het zit in een zeventiende-eeuws pand vlak bij het Centraal Station en trekt jaarlijks zo'n 675.000 bezoekers. De kamers zijn vernoemd naar beroemde figuren als Mata Hari, Oscar Wilde en de Markies de Sade. De collectie is uitgebreid: van oude foto's en schilderijen tot historische seksspeeltjes.
Een paar straten verderop vindt u Red Light Secrets, het Museum van de Prostitutie. Gevestigd in een voormalig bordeel in de Rosse Buurt, biedt dit museum een inkijkje in het leven van sekswerkers. U kunt zelfs plaatsnemen achter een van de beroemde ramen.
Het derde Amsterdamse museum is het Erotic Museum, dat zich meer richt op de artistieke kant van erotica.
Barcelona: La Rambla en de Spaanse erotica
Midden op de beroemde wandelboulevard La Rambla staat het Museu de l'Eròtica. Sinds 1997 toont dit museum ruim 800 erotische objecten, van de Kama Sutra tot in Japan verboden kunst. Bijzonder zijn de stukken over de vroege Spaans-Catalaanse pornografische cinema uit de jaren twintig. Ook hangen er twee werken van Picasso – ja, die had ook een pikante kant.
Praag: het Sex Machines Museum
Wie denkt dat seksspeeltjes een moderne uitvinding zijn, moet naar Praag. Het Sex Machines Museum toont meer dan 350 "mechanische erotische apparaten" uit alle tijdperken. Van middeleeuwse kuisheidsgordels tot Victoriaanse vibrators die werden verkocht als "medische massageapparaten" tegen hysterie. Verspreid over drie verdiepingen in een zeventiende-eeuws pand krijgt u een fascinerend beeld van menselijke vindingrijkheid op intiem gebied.
IJsland: het Phallological Museum
Een apart geval is het IJslandse Phallologisch Museum in Reykjavik. Dit museum is geheel gewijd aan penissen. Meer dan 300 exemplaren van zoogdieren, waaronder walvissen, ijsberen en zelfs een menselijk exemplaar. Grappig, een tikje bizar, maar ook wetenschappelijk verantwoord.
Gesloten: Parijs en Berlijn
Helaas zijn niet alle musea de tand des tijds doorstaan. Het Musée de l'Érotisme in Parijs (Pigalle) sloot in 2016 toen de huisbaas weigerde het huurcontract te verlengen. De collectie werd geveild. Ook het enorme Beate Uhse Erotic Museum in Berlijn – ooit het grootste erotische museum ter wereld – ging in 2014 dicht.
Buiten Europa: van New York tot Zuid-Korea
Seksmusea zijn geen Europees fenomeen. Over de hele wereld duiken ze op, elk met hun eigen invalshoek en culturele achtergrond.
New York: Museum of Sex (MoSex)
In 2002 opende in Manhattan het Museum of Sex, inmiddels een van de meest gerespecteerde musea op dit gebied. Met meer dan 15.000 objecten in de collectie en een wetenschappelijke adviesraad neemt MoSex zichzelf serieus. De tentoonstellingen zijn divers: van de seksleven van dieren tot de geschiedenis van het condoom. Er is zelfs een café waar u "penispasta" en "dirty fortune cookies" kunt bestellen. Alleen in New York.
Miami: World Erotic Art Museum
In Miami Beach staat het World Erotic Art Museum (WEAM), opgericht door Naomi Wilzig – dezelfde curator die ook werkte aan het Holocaust Museum in Washington. Het motto? "It's art, not porn." De collectie omvat zo'n 4.000 werken verspreid over twintig galerijen, waaronder stukken van Rembrandt, Picasso en Klimt. Van 300 voor Christus tot hedendaagse kunst.
Las Vegas: Erotic Heritage Museum
Alleen in Las Vegas kun je een museum hebben dat is opgericht door een dominee én een pornoproducent samen. Het Erotic Heritage Museum (geopend in 2008) beslaat bijna 2.500 vierkante meter en heeft onder andere een permanente LGBTQ-galerie en een "Wall of Shame" met hypocriete politici die betrokken raakten bij seksschandalen.
China: het verrassende seksmuseum
Dat China een seksmuseum heeft, verrast misschien. Het China Sex Museum in Tongli (nabij Shanghai) herbergt meer dan 3.000 objecten uit de Chinese erotische geschiedenis. De collectie is ingedeeld in thema's als masturbatie, homoseksualiteit en prostitutie – onderwerpen die in China normaal gesproken taboe zijn. Buiten staat een beeldentuin vol expliciete sculpturen.
Zuid-Korea: Jeju Loveland
Op het Koreaanse eiland Jeju – populair bij pasgetrouwde stellen – vindt u Jeju Loveland. Dit openluchtpark telt 140 erotische sculpturen, gemaakt door afgestudeerden van een Seoulse kunstacademie. Het park ontstond deels uit praktische overwegingen: na de Koreaanse Oorlog werden hier veel gearrangeerde huwelijken voltrokken, en de kersverse echtparen hadden enige "voorlichting" nodig. Bezoekers worden aangemoedigd om met de beelden op de foto te gaan.
Rusland: MusEros Sint-Petersburg
Sint-Petersburg heeft sinds 2004 MusEros, compleet met een 3D-bioscoop en naar verluidt de grootste collectie seksmachines van Rusland. Het museum beweert ook de geconserveerde penis van Raspoetin te bezitten – al betwijfelen experts of dit echt is.
Verborgen schatten in grote musea
U hoeft niet per se naar een seksmuseum om erotische kunst te zien. Veel van 's werelds beroemdste musea hebben hun eigen "geheime" collecties – al zijn die tegenwoordig meestal toegankelijk.
British Museum: Cupboard 55
Het British Museum in Londen had jarenlang een eigen "Secretum" – een kast (later kamer) waar erotische objecten werden bewaard, weg van het publiek. Officieel heette het "Cupboard 55". Pas in de jaren negentig werden de meeste stukken geïntegreerd in de reguliere collectie. Toch zijn sommige objecten nog steeds alleen op aanvraag te bekijken.
Het Vaticaan
Ja, zelfs het Vaticaan bezit erotische kunst. De pauselijke collectie bevat Griekse en Romeinse sculpturen die niet bepaald preuts zijn. Eeuwenlang werden vijgenbladeren en doeken over geslachtsdelen geschilderd of aangebracht om de schaamte te bedekken. Bij sommige beelden zijn die later weer verwijderd – bij andere niet.
Het Louvre en Musée d'Orsay
In Parijs hangen in het Louvre en het Musée d'Orsay talloze schilderijen met erotische elementen – van Courbet's beroemde "L'Origine du monde" tot werken van Ingres en Boucher. Deze kunst hangt gewoon aan de muur, al moest Courbet's schilderij meer dan een eeuw wachten voordat het openbaar tentoongesteld mocht worden.
Bibliothèque Nationale de France
De nationale bibliotheek van Frankrijk in Parijs heeft een uitgebreide collectie erotische prenten, boeken en foto's. Veel daarvan komt uit privécollecties die door de eeuwen heen door de overheid in beslag zijn genomen – ironisch genoeg om te documenteren wat er allemaal verboden moest worden.
Wat kunt u verwachten bij een bezoek?
Overweegt u een bezoek aan een erotisch kunstmuseum? Hier zijn wat dingen om rekening mee te houden.
Leeftijdsgrenzen
De meeste seksmusea hanteren een minimumleeftijd van 16 of 18 jaar. In sommige gevallen mogen jongeren onder begeleiding van een volwassene naar binnen. Informeer vooraf bij het museum.
Wat te verwachten
De sfeer verschilt sterk per museum. Sommige zijn wetenschappelijk en educatief van opzet – denk aan het MoSex in New York. Andere zijn speelser en meer gericht op entertainment, zoals Jeju Loveland. En dan zijn er de historische collecties zoals de Gabinetto Segreto, waar de nadruk ligt op culturele context.
Gemeenschappelijk is dat u overal expliciete afbeeldingen en objecten zult tegenkomen. Als u daar moeite mee hebt, is een seksmuseum waarschijnlijk niet de beste keuze voor u.
Fotograferen
De regels voor fotografie verschillen per museum. Sommige moedigen het zelfs aan (Jeju Loveland), terwijl andere streng verbieden. Respecteer de regels en vraag bij twijfel aan het personeel.
Met wie gaat u?
Een seksmuseum bezoeken kan een leuke date zijn, of juist een hilarische activiteit met vrienden. De meeste bezoekers beschrijven de ervaring als grappig, interessant en soms ook een beetje ongemakkelijk. Dat laatste hoort erbij.
Documentaire: Geheime musea met erotische kunst
Wilt u meer weten over de verborgen erotische collecties van Europa? Dan is de documentaire Geheime musea: erotische kunst van filmmaker Peter Woditsch een aanrader.
Woditsch reist door heel Europa op zoek naar wat er rest van de fameuze geheime collecties. Hij bezoekt het Louvre, het Musée d'Orsay, het British Museum, de Bibliothèque Nationale in Parijs, het Nationaal Archeologisch Museum in Napels en zelfs het Vaticaan. Ook is hij aanwezig bij de veiling van de beroemde privécollectie Nordmann in Genève.
De documentaire laat zien dat sommige deuren nog altijd gesloten blijven. Bepaalde collecties zijn simpelweg te controversieel om aan het publiek te tonen. En misschien, suggereert Woditsch, is dat ook wel gepast. Sommige geheimen willen geheim blijven.
Regie: Peter Woditsch
Productie: Sophimages en AVRO
Uitgezonden: 16 maart 2008
Tot slot: waarom erotische kunst ertoe doet
Erotische kunst is meer dan alleen pikante plaatjes. Het is een spiegel van hoe verschillende beschavingen door de eeuwen heen naar seksualiteit, lichaam en intimiteit hebben gekeken. Van de openheid van de Romeinen tot de preutsheid van de Victorianen, van de seksuele revolutie tot de discussies van vandaag.
In een tijd waarin we worden overspoeld met beelden en iedereen met een smartphone toegang heeft tot expliciete content, bieden erotische kunstmusea iets bijzonders: context. Ze laten zien dat seksualiteit altijd deel heeft uitgemaakt van de menselijke ervaring, en dat de manier waarop we ermee omgaan voortdurend verandert.
Dus de volgende keer dat u in Amsterdam, Barcelona of Napels bent: overweeg eens een bezoekje aan een museum dat u niet in de reisgids vindt. U zou weleens verrast kunnen worden.
Benieuwd naar meer over erotiek en cultuur? Lees ook onze artikelen over de beste erotische films en de Kama Sutra.
Veelgestelde vragen
Wat is het oudste seksmuseum ter wereld?
Het Sexmuseum Amsterdam, ook bekend als Venustempel, opende in 1985 en wordt beschouwd als het oudste seksmuseum ter wereld. Het museum zit in een zeventiende-eeuws pand nabij Amsterdam Centraal en trekt jaarlijks honderdduizenden bezoekers.
Mag iedereen een seksmuseum bezoeken?
De meeste seksmusea hanteren een minimumleeftijd van 16 of 18 jaar. Kinderen worden over het algemeen niet toegelaten. Bij sommige musea, zoals de Gabinetto Segreto in Napels, worden jongeren onder de 14 geadviseerd alleen onder begeleiding van een volwassene te komen.
Wat is de Gabinetto Segreto in Napels?
De Gabinetto Segreto is een speciale afdeling in het Nationaal Archeologisch Museum van Napels waar erotische kunst uit Pompeii en Herculaneum wordt tentoongesteld. Bijna tweehonderd jaar was deze collectie grotendeels ontoegankelijk. Sinds 2000 is de kamer open voor het publiek.
Welke grote musea hebben verborgen erotische collecties?
Verschillende grote musea hebben erotische kunst in hun collectie. Het British Museum had jarenlang een geheim Secretum. Het Vaticaan bezit Griekse en Romeinse sculpturen met naaktheid. Het Louvre en Musée d'Orsay in Parijs tonen werken van kunstenaars als Courbet. De Bibliothèque Nationale de France heeft een uitgebreide collectie erotische prenten en boeken.
Zijn er seksmusea in Nederland?
Ja, Amsterdam heeft drie seksmusea: het Sexmuseum Amsterdam bij Centraal Station, Red Light Secrets in de Rosse Buurt, en het Erotic Museum. Het Sexmuseum is het oudste ter wereld en trekt jaarlijks honderdduizenden bezoekers.
Wat is het verschil tussen een seksmuseum en een erotisch kunstmuseum?
Een seksmuseum richt zich vaak breed op alle aspecten van menselijke seksualiteit, inclusief voorwerpen, geschiedenis en educatie. Een erotisch kunstmuseum legt meer nadruk op de artistieke kant en toont voornamelijk schilderijen, sculpturen en andere kunstwerken met erotische thema's. In de praktijk overlappen de termen vaak.
Welke seksmusea zijn de moeite waard om te bezoeken?
Aanbevolen musea zijn: het Sexmuseum Amsterdam voor geschiedenis, het MoSex in New York voor een wetenschappelijke benadering, de Gabinetto Segreto in Napels voor klassieke Romeinse kunst, het Sex Machines Museum in Praag voor historische apparaten, en het World Erotic Art Museum in Miami voor serieuze kunstcollecties.
Gerelateerde artikelen
Bronnen
Dit artikel is samengesteld met informatie uit de volgende bronnen:
- Wikipedia - List of sex museums, Secret Museum Naples, Sexmuseum Amsterdam
- Britannica - Gabinetto Segreto
- Atlas Obscura - Gabinetto Segreto Naples
- Rough Guides - A titillating tour of the world's finest sex museums
- Matador Network - The Best Sex Museums in the World
- History Hit - 8 Fascinating Sex Museums to Visit Around the World
- ABC News - Visit the World's 12 Sexiest Museums
- Hornet - Stimulate Your Brain With 10 of the Best Sex Museums
- Europe Revealed - Sex Museums of Europe